Ik worstel met integriteit. Raadsleden van vandaag hebben er hoe dan ook mee te dealen. Ik wil er iets zinnigs over wil zeggen, en dat is niet eenvoudig. Te veel open deuren, te veel publieke voorbeelden. Ook de hijgerigheid rond het thema nodigt niet uit. Er zijn voorbeelden van beschadigde mensen door onzorgvuldige beschuldigingen, er ligt zo langzamerhand een angstcultuur op de loer. En in de raadsledentraining van afgelopen zaterdag was het een van de thema’s. Dus ik ga er iets over zeggen.

Op het gebied van integriteit is weinig zwart/wit. Er is vooral veel grijs gebied en dat heeft ook nog eens de neiging zich uit te breiden. Je moet als raadslid in staat zijn om integriteitsrisico’s te herkennen, te erkennen en te benoemen. Natuurlijk. Maar wat als dat moment aangebroken is, wat is dan de actie en wat is de route?

Ben je al persoonlijk aanspreekbaar op niet integer gedrag als je er weet van hebt dat iemand alleen nog maar verdàcht wordt van machtsmisbruik? Kan jou al niet-integer gedrag worden verweten als je door éventuele consequenties van raadsbesluiten het risico loopt van belangenverstrengeling te worden beticht?

Het laatste voorbeeld namen we als voorbeeld in de training. Een raadsbesluit over het realiseren van een nieuwe sportaccommodatie in één van de wijken van een gemeente is aan de orde. De raad moet een besluit nemen over de haalbaarheid van de nieuwe accommodatie. Het raadslid vindt de financiële onderbouwing voor de realisatie mager, en heeft om die reden twijfels over de haalbaarheid. Tegelijkertijd realiseert hij zich dat door zijn bestuurslidmaatschap van een van de sportverenigingen hem kan worden verweten dat hij kritisch is op de ingediende begroting omdat de nieuwe accommodatie concurrerend kan worden voor de andere accommodaties, waaronder de accommodatie waar zijn sportvereniging gebruik van maakt. Wat te doen?

Je realiseert het je, en dan is het moment aangebroken. De kwestie dringt zich dan op als een roze olifant waar je niet meer om heen kunt. Je moet er iets mee.

Het terugtrekken uit het debat, je onttrekken aan de stemmingen, of je nevenfunctie opgeven lijkt een voor de hand liggende oplossing. En dat wordt ook al snel geroepen. Ik verzet me tegen dat automatisme. Dat gaat er toe leiden dat raadsleden nergens meer over kunnen besluiten, omdat er altijd wel een belang in het geding is. Je per definitie onttrekken doet geen recht aan de verantwoordelijkheid van het gekozen raadslid om algemene en individuele belangen te wegen; een taak die je in de praktijk moet kunnen brengen. Loyaliteit naar je vereniging, naar je winkelier of naar de school van de kinderen betekent niet dat je het algemeen belang van de gemeente niet eerlijk zou dienen. Maar de mogelijkheid dat je niet eerlijk handelt en belangen verstrengelt, is er wel. Dat moet je herkennen en erkennen als raadslid.

De mogelijkheid dat anderen denken dat je niet eerlijk handelt is ongemakkelijk, pijnlijk zelfs. Dat je niet graag op zo’n manier naar jezelf kijkt is begrijpelijk, maar wel nodig en nuttig. Over je integriteit ga je namelijk niet zelf. Je kunt jezelf integer vinden, maar als dat gedrag niet zichtbaar is in je handelen, dan slaat de twijfel bij anderen snel toe. Dus het is noodzakelijk dat je onder ogen ziet dat je macht hebt en dat het in ogen van anderen niet vanzelfsprekend is dat je daar integer mee om gaat.

Op het moment dat je dat als risico herkent, kun je ermee omgaan! En je integriteit zichtbaar maken in je houding én in je gedrag. De criteria waar langs je je afwegingen maakt en de argumenten daarvoor moeten transparant, uitlegbaar, open en te begrijpen zijn voor alle mensen in de gemeente.

In de training hebben we geoefend hoe dit fictieve raadslid zijn oprechte twijfels over het voorgelegde besluit kan koppelen aan het belang van de gemeenschap in zijn geheel. En hoe hij zijn criteria en argumentatie daarvoor zichtbaar en bespreekbaar kan maken, zonder dat hij zich direct helemaal terug moet trekken uit het politieke debat. Een mooi resultaat.

 

Integer handelen. Hoe dan? Een paar algemene tips.

Integriteit laat je zien. Je houding en je gedrag bepalen je integriteit, niet je innerlijke zuivere gevoel. Dus: zeg wat je doet, doe wat je zegt.

Maak risico’s herkenbaar en bespreekbaar. Gebruik het politieke systeem daarvoor: je fractie, de griffier – beide kunnen hierbij helpen en adviseren. Ook bij de burgemeester, de secretaris en in het presidium (seniorenconvent) kan een kwestie aan de orde gesteld worden. Bekijk het per geval.

Het belang van je zelf is gelijk aan het belang van je naasten. En dat gaat weer verder dan je familie. Het is ook de club waar je lid van bent, de winkel waar je koopt, de school van je kinderen, de WMO-voorziening van je buurvrouw, de OZB kwestie van je vriend etc.

Iemand aanspreken? Leg de kwestie langs de juiste meetlat: het beleid, de regels, het protocol waarop een besluit moet zijn genomen. Blijf weg van de persoonlijke aantijging.

 

* Nederlands gezegde. Het betekent: pro-actief communiceren en je houden aan toezeggingen.