Kaderstellen in coronatijd

Terechte tweet van een raadslid
De vraag dringt zich op. Welke effecten heeft de corona-crisis op de uitgaven van de gemeente? Welke consequenties heeft dat op het lopende beleid? Wat betekent dit voor de mensen, voor hun dagelijks bestaan? Moeten de kaders worden veranderd, vernieuwd of bijgesteld?

Normaliter is deze tijd het moment om je als raadslid voor te bereiden op de aankomende kadernota. De jaarstukken zijn ongeveer onderweg naar het college. De 1e kwartaalrapportage staat ambtelijk in de steigers. Het beleid is volop in uitvoering. Mijn planning was een artikel te schrijven over kaderstelling, en hoe je dat als raadslid praktisch en tijdig kunt aanpakken.

Ik zou hebben uitgelegd hoe de kadernota ambtelijk tot stand komt. Dat ambtelijk wordt gecheckt of er wettelijke verplichtingen zijn bijgekomen of zijn gewijzigd. Dat nagekeken wordt of er maatschappelijke ontwikkelingen zijn die invloed hebben op de gemeentelijke uitgaven. Een voorbeeld daarvan is of de langdurige droogte extra investeringen vraagt, of de lagere werkloosheid bezuinigingen rechtvaardigt. Natuurlijk zou ik toevoegen dat al het lopende beleid gecontroleerd wordt op de voortgang, inclusief de stand van zaken van de moties en amendementen die de gemeenteraad heeft aangenomen. Dit alles zou in normale tijden leiden tot een document met conclusies en aanbevelingen om te komen tot een begroting voor 2021: de kadernota.

input kadernota
ingrediënten kadernota


Mijn eerste tip over jouw rol in deze voorbereidingstijd zou ik met verve hebben opgeschreven:

Lees nog geen stukken, contact nog geen inwoners, maar richt je op je eigen verkiezingsprogramma.

April is namelijk normaliter de beste tijd om je eigen prioriteiten nog eens tegen het licht te houden. “Wat wilde je als partij ook alweer bereiken deze periode?”


De tweede stap in mijn advies zou zijn:

Laat je informeren over de stand van zaken van jouw prioriteiten

Eerst door dit te toetsen bij de inwoners en de stakeholders.Dat kost wel even tijd. Ik zou je geruststellen dat er voldoende tijd is als je nu begint. De stukken zullen op zijn vroegst halverwege mei aangeboden worden.

Daarna door de stukken in eerste instantie selectief te lezen op de stand van zaken van jouw prioriteiten.Dat kost het minste tijd. Technische vragen zou je mondeling of schriftelijk aan de betreffende ambtenaar kunnen stellen. En vragen over de keuzes van het college zou je dan kunnen versturen als zogenoemde Schriftelijke Vragen.

Alle benodigde informatie over de stand van zaken van jouw prioriteiten zou je na deze acties hebben ontvangen. Het zou ongeveer half mei zijn. Half mei dus, vandaag over een week of 6, dat zou in normale tijden het ideale moment zijn dat je bepaalt welke kaders jij het college wilt meegeven om de begroting voor 2021 te maken.


Als derde stap zou ik je adviseren: 

Start begin juni met de politieke voorbereiding

Je kunt inventariseren wat de prioriteiten van de andere partijen zijn door hun verkiezingsprogramma’s te lezen, waarna je een inschatting maakt of je met ze kunt samenwerken. Dit is de tijd van het politieke overleg zou ik zeggen. Je hebt nog voldoende tijd om met andere raadsleden een motie of een amendement op te stellen en deze te laten toetsen.

Je kunt je inbreng voor de vergaderingen voorbereiden. Misschien zijn er Algemene Beschouwingen. Dat vraagt tijd om deze goed op papier te krijgen. In ieder geval zou ik je adviseren te beginnen met een centrale boodschap, zodat je altijd een goede start hebt voor een persbericht, een tweet of een interview.

Tenslotte zou ik je adviseren: 

Oefen het debat met iemand die de rol van tegenstander op zich neemt.


Maar ja … Het zijn geen normale tijden


Gemeentehuis Barneveld
Geen gemeenteraadsvergaderingen


Het zijn zelfs absurde tijden. Het coronavirus is er. Het raakt ons allemaal. Dus ook de gemeenteraad. Dus het gemeenteraadswerk. Een normale voorbereiding van de kadernota zit er niet in. 

Het is de vraag of de kadernota behandeld zal worden. Of deze kan worden vastgesteld. Misschien is het zelfs wel de vraag of de kadernota geschreven kan worden in deze hectische tijd. Het zal in elke gemeente verschillend zijn. En zelfs nu de noodwet, die digitale besluitvorming mogelijk maakt, is aangenomen zijn er meerdere scenario’s denkbaar:

Wat zijn mogelijke scenario’s?

Scenario 1 

De gemeenteraad kan beslissen dat de kadernota op de gebruikelijke tijd wordt behandeld.

Scenario 2

De gemeenteraad kan beslissen dat alleen de hoognodige besluitvorming doorgaat, zoals bijvoorbeeld het vaststellen van de jaarrekening. Deze moet wettelijk uiterlijk op 15 juli bij de provincie worden aangeleverd. Alle beleidsbeslissingen worden in dat geval opgeschort totdat duidelijk is hoe de gemeente er financieel voor staat. De wettelijk verplichte begroting voor 2021 wordt een zogenaamde rompbegroting. Dit scenario is denkbaar als de financiële situatie van de gemeente dusdanig verslechterd is door de impact van de coronacrisis dat het onverantwoordelijk is om financiële besluiten te nemen. De kadernota zal niet worden behandeld.

Scenario 3

De gemeenteraad kan per (beleids)stuk beslissen of besluitvorming door de gemeenteraad noodzakelijk en gewenst is. Dit scenario is het meest ingewikkelde, maar ook het meest waarschijnlijke. Het zal per gemeente leiden tot een andere keuze over het behandelen en vaststellen van de kadernota.

In elke gemeente is op dit moment sprake van opschorting van besluitvorming. Ook nu de noodwet aangenomen is, zal in elke gemeente het nodige (tijdelijk) aangepast moeten worden in bijvoorbeeld het Reglement van Orde en de inspraakverordening. De techniek zal in orde gemaakt moeten worden. Begeleiding is nodig bij het digitale vergaderen (en voorzitten!) zelf, maar ook bij het maken van afspraken over bijvoorbeeld de wijze van stemmen en hoe je dat digitaal laat zien. Alles bij elkaar zal de behandeling van de jaarstukken, de kwartaalrapportage en de kadernota -om heel begrijpelijke redenen- heel anders lopen.

Hoe ga je hier als raadslid mee om?

Mijn advies in deze? Pak je rol toch op. De kunst is nu om in actie te komen. De stappen die hier boven beschreven staan kunnen je helpen in beweging te komen. Je kunt beginnen om de scenario’s bespreken in je fractie en een voorkeursscenario te kiezen. Zo kun je je toch voorbereiden om de voorstellen waarover je wĂ©l gaat besluiten goed te beoordelen en af te wegen. 

Je kunt vandaag nog beginnen. 




Trudy Veninga

Trudy Veninga is trainer communicatieve vaardigheden, gespecialiseerd in de politieke praktijk van raadsleden en bestuurders. Ze is ruim 20 jaar zelf politiek actief geweest in het lokale politieke bestuur. Ze coacht, begeleidt en adviseert individuele politici en fracties, en helpt gemeenteraden het debat aantrekkelijk en navolgbaar te maken. Komt op voor het ambt van politici en voor vrouwen in bestuursfuncties.

Contact: 06 – 2141 4200  | info@depolitiekeschool

Reageren? Graag: De Politieke School / reactie