Het fractievoorzitterschap goed invullen is geen sinecure. Een fractievoorzitter is procesbegeleider, groepsbegeleider, coach, steun en toeverlaat tegelijk, maar moet ook gezag hebben en is gezichtsbepalend voor de lokale partij. Hoe vul je een dergelijke uitdagende, maar gecompliceerde, taak in?

Trudy Veninga, trainer in politieke vaardigheden, was 7 jaar
fractievoorzitter in Uithoorn.

Door het dualisme is ook de rol van de fractievoorzitter veranderd. Hij is meer dan voorheen de politiek leider van de partij, zowel binnen als buiten het gemeentehuis. Dit vraagt om andere invulling van het fractievoorzitterschap. Kortweg kan een fractievoorzitter getypeerd worden als een spin in het web van het bestuurlijk systeem in een gemeente. Tevens is hij de politieke voorman van de lokale partij. Met welke taken heeft de fractievoorzitter te maken en hoe kan hij daar invulling aan geven?

Binnenshuis 

Op het gemeentehuis heeft de fractievoorzitter de volgende taken:

- Het woordvoerderschap in de gemeenteraadsvergadering

Het woordvoerderschap is belangrijk bij politieke debatten. Bij de kadernota en de begroting zal de fractievoorzitter meestal het woord voeren. Dit zijn tevens de momenten waarop de partij goed uit de verf moet komen. Zorg er dan voor dat je een verhaal hebt, dat je de uitgangspunten van jouw partij kunt koppelen aan het gemeentelijk beleid. Bepaal samen met je fractie het belangrijkste punt en probeer dat te verwezenlijken. Ken de standpunten van andere partijen, ken hun tactieken. Dat helpt om je eigen tactiek te bepalen.

- Betrokkenheid bij de organisatie van het gemeentebestuur

De fractievoorzitter is de eerst aanspreekbare voor alle bestuurszaken die aan de orde komen. Bijvoorbeeld als er gevoelige zaken besproken dienen te worden. Het zijn ook de fractievoorzitters die als eerste geïnformeerd worden bij collegeperikelen en/of in noodsituaties. Zijn de problemen erg groot, dan kunnen extra overleggen nodig zijn om de boel bestuurlijk ‘bij elkaar te houden’ of ‘op de rit te krijgen’. Je kunt zelfs te maken krijgen met bemiddeling van buitenaf.

- Contact met de wethouder 

Spreek af wat de gezamenlijke partijstrategie is en hoe je, ieder vanuit je eigen rol, doelen kunt bereiken. Nodig de wethouder uit bij fractie-overleggen over de strategische koers.

- Schakel naar andere politieke partijen

Het raadswerk vereist veel afstemming met de andere partijen. Een belangrijke rol van de fractievoorzitter is die van contactpersoon, dan wel bruggenbouwer naar andere fracties. Vooral in kleinere gemeente zie je dat iedere partij wel ongeveer dezelfde problemen erkent, maar  de oplossingen vanuit een andere invalshoek bekijkt. Veel politici hebben ook nog eens last van de eigenschap dat ze eigenwijs zijn en gelijk willen krijgen. Dit vergt veel van fractievoorzitters: geduld, overredingskracht en tactiek. Als het om lobbywerk gaat, wordt er met de fractievoorzitter vaak als eerste contact gezocht. Dan is het handig als  je al geïnvesteerd hebt in de relaties met de andere fractievoorzitters, dan kun hun handelswijze en hun standpunten inschatten. Benut hiervoor de wandelgangen, bel elkaar eens op bij een ‘veilige’ gemeenschappelijke zaak of organiseer een informele lunch om een gemeenschappelijke kwestie te bespreken. Nu de raad een eigenstandiger orgaan is, is er best een onderwerp te vinden om over te spreken : werkwijze gemeenteraad, debatscherpte, spreektijden, gemeenschappelijke omgang met de pers, voorbereiding functioneringsgesprek burgemeester enzovoorts. Maar gewoon een keer informeel nader kennismaken is ook leuk.Benut alle vergaderingen om de relaties met de andere fractievoorzitters te verstevigen. Bijvoorbeeld in het presidium, het seniorenconvent of het fractievoorzittersoverleg. Hier leer je de mensen kennen en kun je je oren en ogen scherpen op  de politieke agenda van de anderen. 

Buitenshuis


Buiten het gemeentehuis gaat het om:

- Relaties met de pers

Doorgaans wordt de fractievoorzitter het eerst door de pers benaderd. Bepaal of je zelf het gesprek aangaat of dit doorstuurt naar een gespecialiseerd fractielid. Je moet altijd voorbereid zijn op vragen van de pers. Het is van groot belang goed op de hoogte te zijn van het laatste nieuws in de gemeente en van landelijke en provinciale politieke ontwikkelingen die van invloed kunnen zijn op de lokale politiek. Dit vergt veel leeswerk, een netwerk, maar ook een goede en snelle meningsvorming. Het helpt als je je partijprogram kunt dromen. Maar ook afstemming en contacten met collega-fractievoorzitters in omliggende gemeenten zijn zeer handig. 

- Contacten met burgers en instellingen 

Overal willen zijn, altijd mederaadsleden vergezellen is niet nodig. Zorg er wel voor dat je weet welk fractielid waar naar toe gaat  en bespreek in het fractieberaad wat het uitgangspunt is waarmee een ieder de straat opgaat. Het maakt je partij sterker als niet alleen de fractievoorzitter zichtbaar is, maar alle raadsleden dat zijn. Het vergroot en verbreedt de kwaliteit van de gehele fractie.


Inhoudelijke bijdrage

Naast het fractievoorzitterschap beheren veel fractievoorzitters ook inhoudelijke portefeuilles. Vraag jezelf af of het handig en verstandig is (veel) inhoudelijke portefeuilles te beheren. Natuurlijk moet een fractievoorzitter kennis hebben van alle dossiers, de essentie ervan kennen. Maar gedetailleerde kennis is onmogelijk én niet nodig. Je fractieleden hebben die kennis wel in huis, raadpleeg hen als je iets wilt weten. Samen met je fractieleden bepaal je de partijdoelstelling per dossier en de strategie om dit doel te halen. Het is dan aan de fractievoorzitter om ieders kwaliteiten optimaal te benutten, de juiste mensen bij elkaar te brengen en de juiste informatie koppelen. Als fractievoorzitter ben je in dit geval de regisseur: degene die het totale speelveld goed overziet en het eindresultaat voor ogen heeft.Je kunt stellen dat de fractievoorzitter de specialist is in de algemene partijlijn. Bewaking van die lijn, het uitvoeren van het verkiezingsprogramma, dat is de belangrijkste taak van de fractievoorzitter. Door zijn netwerk brengt hij specifieke elementen uit het speelveld mee die bijdragen aan complete dossierkennis van de hele fractie. Inhoudelijke portefeuilles die diverse rollen van de fractievoorzitter kunnen versterken zijn bijvoorbeeld financiën (bij de algemene beschouwingen), bestuurlijke zaken (bij het versterken van het bovenlokale partijnetwerk) en personeel & organisatie (bij de organisatorische kant van het gemeenteraadswerk). 


Veelzijdig

De fractievoorzitter zit de fractie voor met alle taken die daarbij horen: agenda opstellen, taken delegeren, partijuitgangspunten bewaken, de fractie-eenheid bewaken, de doelstellingen kennen. Het is een veelzijdige functie, waarin je iedere keer een andere rol aanneemt. Je bent een procesbegeleider, een groepsbegeleider, een coach, een steun en toeverlaat, maar ook gezagdragend - de baas - en het lokale partijgezicht.
Het fractievoorzitterschap vereist naast politiek leiderschap dienstbaarheid aan jouw partij, aan de leden en het afdelingsbestuur. Zij zijn jouw “baas”, aan hen leg je verantwoording af over je gevoerde beleid. Zij beoordelen uiteindelijk ook je functioneren. Het is belangrijk hier de meerwaarde van te zien en je bewust te zijn van je verantwoordelijkheid. Het houdt je scherp! 
Op jouw beurt zul je zelf je fractieleden scherp moeten houden. Voer dus functioneringsgesprekken (samen met het bestuur), zie dat ook als kans om het functioneren van de fractie als geheel te versterken. In persoonlijke gesprekken kun je je fractieleden aanmoedigen zich verder te ontwikkelen. Bij De Politieke School of andere opleiders zijn daarvoor voldoende mogelijkheden. 

Zo’n veelzijdige functie is boeiend, maar soms zwaar. Regel daarom een klankbord. Hetzij met andere fractievoorzitters (bijvoorbeeld uit de buurgemeente), met het bestuur of met een oud-raadslid. Het is belangrijk dat je je verantwoordelijkheden en zorgen af en toe kunt delen met anderen. Realiseer je ook dat je als fractievoorzitter niet op alles een antwoord hoeft te weten en niet overal even goed in kan zijn, het fractievoorzitterschap is ook vooral heel leuk. Kortom: een fractievoorzitter is de spil in alle contacten en regisseur van  partijstrategie. Ken het speelveld, investeer in je netwerk en speel het politieke spel met plezier.

Vragen? info@depolitiekeschool.nl

Reageren? Laat het hier weten

Cursussen voor fractievoorzitters

Voor alle fractievoorzitters organiseren Trudy Veninga en Brigitte Leferink twee maal per jaar een tweedaagse training om fractievoorzitters te helpen goed voorbereid naar Begroting of Kadernota te gaan. De Politieke Zomerschool in de zomer en De Politieke Kaderschool in de winter.

De training geeft handvatten en traint vaardigheden voor een degelijke politieke en communicatieve route om optimaal politieke resultaat te boeken op de meest invloedrijke momenten in het politieke jaar. 

Het Steenkampinstituut organiseert voor de 5e keer de fractievoorzitterscursus. En wel op 18 januari en 30 februari 2020. De cursus gaat in op 4 facetten van het leiderschap: partijleider, politiek leider, bestuurlijk leider en persoonlijk leider. Daarnaast wordt ingegaan op het teamleiderschap van de fractie. Aanmelden en meer informatie op www.cda.nl/si

Ook belangstelling voor deze cursus, maar geen CDA’er? Dan kun je terecht bij De Politieke School. Trudy Veninga verzorgt de cursus voor elke fractievoorzitter die zichzelf wil ontwikkelen tot een professional.

Trudy Veninga is trainer communicatieve vaardigheden, gespecialiseerd in de politieke praktijk van raadsleden en bestuurders. Ze heeft een ontembare passie voor het lokale politieke bestuur. Ze coacht, begeleidt en adviseert individuele politici en fracties, en helpt gemeenteraden het debat aantrekkelijk en navolgbaar te maken. Komt op voor het ambt van politici en voor vrouwen in bestuursfuncties. www.depolitiekeschool.nl